CHOROBA AFEKTYWNA DWUBIEGUNOWA (CHAD)
Nasze wpisy
CHOROBA AFEKTYWNA DWUBIEGUNOWA (CHAD)
Choroba afektywna dwubiegunowa, nazywana również chorobą maniakalno-depresyjną, należy do częstych i poważnych zaburzeń psychicznych dotykających ludzi na całym świecie. Jest to schorzenie neurobiologiczne, które wpływa na zdolność mózgu do prawidłowej regulacji nastroju, poziomu energii oraz aktywności psychoruchowej.
Do najbardziej typowych objawów należą okresowe, nawracające zmiany nastroju. Stany te mają zazwyczaj przybierają postać dwóch skrajnych, biegunowo przeciwnych epizodów:
Epizody manii lub hipomanii: charakteryzujące się podwyższonym nastrojem, euforią lub wzmożoną drażliwością, wyraźnym spadkiem potrzeby snu, przypływem energii, gonitwą myśli oraz skłonnością do lekkomyślnych i ryzykownych zachowań.
Epizody depresyjne: objawiające się głębokim smutkiem, anhedonią (utratą zdolności do odczuwania przyjemności), utratą energii, poczuciem bezwartościowości, a w ciężkich stanach – myślami samobójczymi.
Okresy remisji (eutymii): fazy pomiędzy epizodami, w których nastrój pacjenta wraca do normy, umożliwiając mu w pełni prawidłowe funkcjonowanie.
Typy zaburzenia i wiek zachorowania
ChAD zazwyczaj ujawnia się przed 40. rokiem życia (najczęściej obserwowalny przedział to 18–35 lat). W klasyfikacji medycznej wyodrębnia się m.in. dwie główne postaci choroby:
ChAD typu I: przebiegający z pełnoobjawowymi epizodami manii oraz depresji. Często wiąże się z wcześniejszym początkiem zachorowania.
ChAD typu II: w którym epizody depresyjne przeplatają się z tzw. hipomanią (stanem podwyższonego nastroju i energii o łagodniejszym przebiegu niż mania). Hipomania rzadko prowadzi do pełnej dezorganizacji życia, przez co bywa trudniejsza do zdiagnozowania i bywa mylona z po prostu „dobrym humorem”.
Samoleczenie i ryzyko uzależnień
Bardzo częstym zjawiskiem jest współwystępowanie ChAD z innymi zaburzeniami, w tym z uzależnieniem od substancji psychoaktywnych czy uzależnieniami behawioralnymi.
Alkohol, leki czy narkotyki bywają w tym przypadku traktowane przez pacjentów jako sztuczny regulator nastroju – łagodzący lęk w fazie depresji lub podtrzymujący stan euforii w manii. W przeświadczeniu osoby chorującej uregulowanie nastroju substancją urasta do rangi leku. Niestety, takie „samoleczenie” w większości przypadków kończy się uzależnieniem i znacząco utrudnia późniejszą diagnozę i terapię.
Przyczyny: Model biopsychospołeczny
Podobnie jak w przypadku innych zaburzeń psychicznych, trudno mówić o jednym źródle choroby. Obecnie dominuje model biopsychospołeczny, wskazujący na kumulację nakładających się czynników:
Czynniki biologiczne i genetyczne: Wykazano silny wpływ dziedziczenia. U osób, których najbliżsi zmagają się z ChAD, ryzyko wystąpienia choroby w dorosłym życiu szacuje się na 60–80%. Badania nad genomem identyfikują kolejne warianty genetyczne (wskazuje się na korelację z ponad 30 genami) odpowiedzialne za podatność na to zaburzenie.
Czynniki środowiskowe i psychologiczne: Istotne znaczenie mają wydarzenia traumatyczne, niska odporność na stres oraz skłonność do katastrofizacji i ruminacji (uporczywego rozpamiętywania). Badania sugerują również wpływ czynników z okresu ciąży (np. infekcja grypowa matki zwiększa ryzyko ChAD u dziecka nawet 5-krotnie, a palenie tytoniu – 2-krotnie).
Wrażliwość na rytmy dobowe: Mózg osób z ChAD jest niezwykle wrażliwy na wszelkie rozregulowania biologicznego zegara. Deprywacja snu, zmiana stref czasowych czy praca w trybie zmianowym stanowią jeden z głównych bezpośrednich zapalników wywołujących epizody manii lub depresji.
Leczenie i rokowanie
Choroba Afektywna Dwubiegunowa jest zaburzeniem przewlekłym i złożonym, jednak właściwe leczenie pozwala na uzyskanie trwałej i pełnej remisji objawów. Wymaga to ścisłej współpracy między pacjentem, lekarzem psychiatrą a najbliższymi, którzy stanowią ważne ogniwo procesu terapeutycznego.
Farmakoterapia: Trzon leczenia stanowią stabilizatory nastroju (tzw. leki normotymiczne, np. lit, walproiniany, lamotrygina) oraz nowoczesne leki przeciwpsychotyczne, które zapobiegają nawrotom skrajnych faz.
Psychoterapia: Pomaga zaakceptować chorobę, uczy radzenia sobie ze stresem oraz pomaga w odbudowie relacji społecznych i zawodowych.
Psychoedukacja: Kluczowy element zwiększający świadomość chorego i jego rodziny. Uczy rozpoznawania indywidualnych sygnałów ostrzegawczych (tzw. objawów prodromalnych, np. nagłego spadku potrzeby snu czy szybszego tempa mowy), co pozwala na szybką reakcję i uniknięcie rozwinięcia się pełnego epizodu.
BIBLIOGRAFIA
- Dudek, D., Siwek, M., Rybakowski, J. (red.) (2018). Choroba afektywna dwubiegunowa – wyzwania terapeutyczne. Poznań: Wydawnictwo Termedia.
- Rybakowski, J. (2014). Twarze choroby maniakalno-depresyjnej. Poznań: Wydawnictwo Termedia
- Jarema, M. (red.) (2016). Standardy leczenia farmakologicznego niektórych zaburzeń psychicznych. Warszawa: Via Medica
- Siwek, M., Dudek, D., Jaeschke, R. (2008). Koncepcja spektrum choroby afektywnej dwubiegunowej. Psychiatria, 5(3), 75–82.